Leon XIV przywołuje w swojej encyklice J.R.R. Tolkiena i inne postaci z kultury i filozofii

Ojciec święty w swojej pierwszej encyklice Magnifica humanitas, która poświęcona jest „trosce o osobę ludzką w dobie sztucznej inteligencji”, przywołuje takie postaci, jak Viktor Frankl, Pablo Picasso, Steven Spielberg, Ludwig van Beethoven czy J.R.R. Tolkien. Jak pisze Victoria Cardiel na portalu EWTN News: „Jednym z najbardziej znaczących aspektów dokumentów magisterialnych, takich jak encykliki, są źródła inspiracji, z których czerpią papieże, poza ściśle kościelną sferą – to znaczy nie tylko cytaty z wielkich teologów, ojców Kościoła czy papieży, ale także nawiązania do tradycji i dyscyplin spoza Kościoła”.

Leon XIV cytuje np. myśl V. Frankla z jego książki Człowiek w poszukiwaniu sensu. Frankl był lekarzem, który przeżył hitlerowskie obozy koncentracyjne, a w swoim dziele argumentuje, że mimo cierpienia, wciąż warto żyć: „Viktor Frankl słusznie mówił – pisze papież – że w chwilach grozy mieliśmy okazję przekonać się, jaki naprawdę jest człowiek. Jest on wszak istotą, która skonstruowała komory gazowe w Auschwitz, a zarazem tą samą istotą, która wchodziła do owych komór z podniesioną głową i modlitwą Pańską – Szema Jisrael – na ustach”.

Cardiel wskazuje na nawiązania w encyklice do ważnych dzieł kultury, takich jak IX Symfonia Beethovena, Guernica Pablo Picassa, Lista Schindlera Stevena Spielberga czy List VII Platona. Zauważa przywołanie ruchu praw człowieka, którego symbolami są Martin Luther King i Nelson Mandela. Ojciec święty wyróżnia też „kobiety odważne i wielkoduszne”, takie jak św. Laura Mantoy, św. Teresa z Kalkuty czy Dorothy Day.

Ostrzegając, że „obojętność wobec prawdy powoli, lecz nieuchronnie prowadzi ku totalitaryzmowi”, papież cytuje filozof Hannah Arendt, która zauważyła, że w takim systemie wcale nie jest idealnym poddanym ten, który jest ideologicznie przekonany. Bardziej jest nim „człowiek, dla którego nie istnieje już rozróżnienie między faktem a zmyśleniem (tzn. rzeczywistość doświadczenia) i rozróżnienie między prawdą a fałszem (tzn. normy myślenia)”.

Pisząc o moralnej odpowiedzialności pokoleń, Leon XIV przytacza fragment III tomu powieści J.R.R. Tolkiena Władca pierścieni: „Ale nie do nas należy panowanie nad wszystkimi falami przepływającymi przez ten świat; my mamy za zadanie zrobić, co w naszej mocy, dla tej epoki, w której żyjemy, wytrzebić chwasty ze znanego nam pola, aby przekazać następcom rolę czystą, gotową do uprawy”.

Publicystka EWTN News zwraca uwagę na to, że wspominając „wybitne postaci [kobiece] z różnych dziedzin wiedzy i działalności społecznej”, Leon XIV wymienia też takie, które „nie są koniecznie katoliczkami”. Wśród nich znalazły się m.in.: Maria Skłodowska-Curie, Maria Montessorii – lekarz, pedagog, reformator edukacji, Wangari Maathai – kenijska działaczka, laureatka pokojowej Nagrody Nobla w 2004, Benazir Bhutto – pierwsza premier kobieta w Pakistanie. Zdaniem papieża te kobiety „swoim zaangażowaniem przyczyniły się do uczynienia historii bardziej ludzką”.

Cardiel zwraca uwagę również na to, że Leon XIV docenia w swojej encyklice „wspólnoty zakonne, które wybierają miejsca dotknięte nędzą i niebezpieczne” i wymienia męczenników „braterstwa i sprawiedliwości”, takich jak św. Maksymilian Maria Kolbe, św. Oscar Romero i bł. Enrique Angelelli czy czcigodny  François-Xavier Nguyễn Văn Thuận.

jjf/ewtnnews.com; vatican.va