Moskwa gra na czas. Przyszłość tranzytu gazu w cieniu wyborów

Z końcem 2019 roku kończy się obowiązujący kontrakt na tranzyt rosyjskiego gazu przez Ukrainę do UE i Mołdawii. Strona rosyjska od dawna powtarzała, że nie jest zainteresowana utrzymaniem dotychczasowego poziomu tranzytu, tym bardziej że pierwotne plany przewidują ukończenie do końca 2019 roku budowy Nord Stream 2 i Turk Stream. W ten sposób Moskwa będzie mogła wprowadzić w życie strategiczny cel, jakim jest ominięcie Ukrainy w transporcie gazu do Europy.

Pod koniec stycznia w Brukseli odbyły się rozmowy Komisji Europejskiej – jako mediatora – z Rosją i Ukrainą w sprawie tranzytu rosyjskiego gazu przez Ukrainę. Jak i poprzednia tura rokowań w tym formacie – w lipcu 2018 roku – negocjacje nie przyniosły efektu. W rozmowach uczestniczyli minister spraw zagranicznych Ukrainy Pawło Klimkin, minister energetyki Rosji Aleksandr Nowak, prezesi rosyjskiego Gazpromu i ukraińskiego Naftohazu oraz wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Maroš Šefčovič. To on przedstawił stronom propozycję nowego układu gazowego. Szczegółów nie ujawniono, ale z wypowiedzi uczestników rokowań i znanych stanowisk Moskwy, Kijowa i Brukseli, wywnioskować można, że propozycja KE przewiduje określoną wielkość tranzytu (prawdopodobnie co najmniej 60 mld m³ rocznie), długość umowy na co najmniej 10 lat oraz wprowadzenie na Ukrainie unijnej legislacji dotyczącej rynku gazu. Chodzi o to, by ukraiński system tranzytowy stał się komercyjnie atrakcyjny dla europejskich koncernów (system zarządzałoby konsorcjum z udziałem podmiotów zachodnich). Takie rozwiązanie byłoby satysfakcjonujące dla Ukrainy, ale oczywiście Rosja póki co mówi „nie”. Spór dotyczy m.in. formuły obliczania taryfy tranzytowej. Kijów i Bruksela opowiadają się za unijną metodologią, która powinna zastąpić obecną, niezwykle skomplikowaną i uwzględniającą m.in. cenę rosyjskiego gazu kupowanego przez Ukrainę. Kijów powtarza też, że poniżej 40 mld m³ tranzyt jest całkowicie ekonomicznie nieopłacalny. A Rosjanie póki co oficjalnie mówią o co najwyżej 15 mld m³.

Następne trójstronne spotkanie ministerialne ma odbyć się w maju. A więc już po wyborach prezydenckich na Ukrainie. Ukraińcy chcieli spotkać się już w marcu, ale Rosjanie odmówili, naciskając na późniejszy termin. Moskwa najchętniej przedłużyłaby po prostu obowiązujący teraz, bardzo korzystny dla Gazpromu, kontrakt z 2009 r. Właściwie jest już przesądzone, że jakaś umowa zostanie zawarta. Potwierdzają to słowa Władimira Putina. Cztery dni przed rozmowami w Brukseli, prezydent Rosji zadeklarował, że możliwa jest kontynuacja tranzytu przez Ukrainę nawet po uruchomieniu pełnych przepustowości zarówno czterech nitek Nord Stream jak i Turk Stream. Skąd taka deklaracja oznaczająca, że Rosjanie jednak zdecydują się zawrzeć kontrakt na tranzyt? Moskwa pogodziła się już z tym, że dojdzie do opóźnienia uruchomienia Nord Stream 2. Być może nawet o rok. W 2020 roku, przy wciąż nie działającym w pełni Nord Stream, Rosja będzie musiała przez Ukrainę słać co najmniej 52 mld m³ gazu, a przy chłodnej zimie w Europie, nawet więcej. Sytuację może skomplikować jeszcze jeden czynnik polityczny. Otóż tydzień przed pierwszą turą wyborów na Ukrainie odbędzie się pierwsza tura wyborów prezydenckich na Słowacji. Šefčovič jest jednym z kandydatów. Może się więc okazać, że w maju trójstronne rozmowy będzie nadzorował nowy urzędnik KE.

Warsaw Institute